"Maar AI vervuilt toch ook"

Column: vanuit het perspectief van een student die de vraag ook zichzelf stelt.

Het is de nieuwe variant van "maar jij vliegt toch ook": wie online iets over duurzaamheid beweert, krijgt vroeg of laat de digitale voetafdruk tegengeworpen. Datacenters! Streaming! En tegenwoordig, met hoorbaar uitroepteken: AI!

Het vervelende aan dit verwijt is dat het klopt. Datacenters verbruiken wereldwijd enkele procenten van alle elektriciteit en de opmars van AI jaagt dat aan. Wie dat wegwuift, bedrijft precies het selectieve rekenen dat we bij oliebedrijven zo doorzichtig vinden. Maar de conclusie die er meestal achteraan komt, dus mag je er niets meer van vinden, klopt niet, en het loont die twee dingen uit elkaar te houden.

Eerst de verhoudingen. Een uur video streamen kost grofweg 50 tot 100 gram CO2, vergelijkbaar met een halve kilometer autorijden. Een gemiddelde AI-opdracht zit daar ruim onder. Het complete digitale leven van een gemiddeld mens, telefoon, laptop, cloud, series, beslaat enkele procenten van zijn voetafdruk; vlees, vliegen, wonen en rijden bepalen de rest. Wie zijn digitale geweten wil ontlasten, moet bovendien niet bij het gebruik zijn maar bij de apparaten: de fabricage van één nieuwe laptop kost meer CO2 dan jaren streamen erop. De zorgelijke frons over datacenters verhoudt zich slecht tot een telefoon die elke twee jaar wordt vervangen.

Wat dan wel te doen? Apparaten lang gebruiken en refurbished kopen, veruit de grootste digitale winst, de trendlijsten van Risegoods laten zien dat die boodschap inmiddels aankomt. Digitaal inzetten waar het fysieke uitstoot vervangt: de videocall die een autorit schrapt, het ene goede antwoord dat een middag zoeken met twintig tabbladen voorkomt. En druk houden op de aanbieders, want die druk werkt aantoonbaar: techbedrijven zijn de grootste inkopers van groene stroom ter wereld geworden, niet uit idealisme maar omdat gebruikers en adverteerders erom vragen.

Elke generatie technologie heeft deze ondervraging gehad, de trein, de auto, het internet, nu AI. De vraag is telkens terecht en moet gesteld blijven worden. Alleen is het antwoord nog nooit "terug naar vroeger" geweest. Het antwoord is telkens: schoner maken, bewust inzetten, meewegen zoals we vlees en vliegen ook meewegen.

Blijft één observatie over voor het volgende gesprek waarin het verwijt valt. Soms is "maar AI vervuilt toch ook" oprechte zorg. Soms is het een reden om zelf niets te hoeven veranderen. Het verschil is meestal te horen aan wat de spreker daarná zegt.